Son dövrdə Azərbaycan ilə Kamboca arasında baş verən yüksək səviyyəli təmaslar ilk baxışdan iki uzaq coğrafiya arasında qurulan adi diplomatik əlaqə kimi görünə bilər. Lakin proseslərin dərinliyinə nəzər saldıqda aydın olur ki, söhbət sadə protokol görüşündən deyil, Bakının son illərdə apardığı çoxşaxəli və uzaqgörən xarici siyasət xəttinin məntiqi davamından gedir. Azərbaycan artıq yalnız yaxın qonşuları və ənənəvi tərəfdaşları ilə deyil, Cənub-Şərqi Asiya məkanında da özünə strateji dayaqlar formalaşdırır. Kamboca ilə inkişaf edən münasibətlər də bu strategiyanın ən bariz nümunəsidir.
Bu əməkdaşlığın təməlində beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində illərlə formalaşmış qarşılıqlı etimad dayanır. Hər iki dövlət BMT-də, Qoşulmama Hərəkatında və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirədə bir-birinin mövqeyini dəstəkləyib. Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi Azərbaycanın apardığı fəaliyyət zamanı Kambocanın sərgilədiyi həmrəylik xüsusilə qeyd olunmalıdır. Kambocanın dəstəyi ilə Azərbaycan parlamentinin ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusu qazanması olduqca mühüm hadisədir. Çünki ASEAN bu gün dünyanın ən dinamik iqtisadi və siyasi birliklərindən biridir və bu birliyin parlament platformasında təmsil olunmaq Bakıya bütün Cənub-Şərqi Asiya ilə birbaşa dialoq imkanı yaradır. Bu, Azərbaycanın qlobal diplomatiyada təkcə Avropa və Avrasiya ilə məhdudlaşmadığını, Asiya qitəsində də öz maraqlarını və tərəfdaşlıqlarını genişləndirdiyini göstərir.
İqtisadi müstəvidə isə tərəflər arasında səmimi və realist yanaşma müşahidə olunur. Hazırda ticarət dövriyyəsinin aşağı səviyyədə olması gizlədilmir, əksinə bu vəziyyətin dəyişdirilməsi üçün konkret mexanizmlər təklif edilir.
Biznes forumun keçirilməsi, hansı sahələrdə iş birliyinin qurulmasının müəyyənləşdirilməsi, sənayenin müxtəlif istiqamətlərində birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması təşəbbüsləri iqtisadi əlaqələrin canlandırılmasına hesablanıb. Azərbaycan özünün sənaye potensialını, logistika imkanlarını və investisiya təcrübəsini təqdim edir. Kamboca isə sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatı, gənc əmək qüvvəsi və ASEAN bazarına çıxışı ilə maraqlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu əməkdaşlıq gələcəkdə turizm sahəsinə də sirayət edə bilər. Birbaşa təmasların artması, viza rejiminin sadələşdirilməsi və mədəniyyət sahəsində mübadilələr hər iki xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yaradacaq.
Humanitar və tarixi bağlar bu münasibətlərin ən möhkəm sütunlarından biridir. Sovet İttifaqı dövründə yüzlərlə kambocalı gəncin Azərbaycanda ali təhsil alması və bu gün Kambocada müxtəlif sahələrdə çalışmaları iki xalq arasında unudulmaz bir körpüdür. Həmin məzunların Azərbaycana olan isti münasibəti bu gün diplomatik əlaqələrə müsbət təsir göstərir. Bu ənənənin yenidən bərpa olunması, tələbə mübadiləsinin və birgə təhsil proqramlarının həyata keçirilməsi gələcək elitalar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi sahəsində yaratdığı uğurlu model olan ASAN xidmət sistemi Kambocada böyük maraq doğurur. Yüz faiz vətəndaş məmnunluğu qazanan və artıq iyirmidən çox ölkədə tətbiqi üçün müraciətlər alan bu sistem idarəetmə texnologiyası kimi ixrac edilir. Bu, Azərbaycanın artıq təkcə enerji resursları ilə deyil, həm də innovativ idarəetmə həlləri ilə dünyaya töhfə verdiyini sübut edir.
Parlamentlərarası əlaqələrdə nümayiş etdirilən yüksək həmrəylik və dostluq qruplarının fəaliyyəti isə münasibətlərin yalnız hökumətlər deyil, cəmiyyətlər səviyyəsində də dərinləşməsinə imkan verir.
Azərbaycan və Kambocanı birləşdirən ən həssas və humanitar məsələ mina təhlükəsidir. Hər iki ölkə bu bəladan ciddi əziyyət çəkib. Kamboca onilliklər boyu ərazisində qalan minalardan əziyyət çəkən ölkə kimi bu sahədə böyük təcrübəyə malikdir. Azərbaycan isə torpaqlarını işğaldan azad etdikdən sonra bu problemlə yenidən üzləşib. Son illər ərzində dörd yüzdən çox Azərbaycan vətəndaşının Ermənistan tərəfindən basdırılmış minaların qurbanı olması, onların həlak olması və ağır xəsarət alması bu problemin nə qədər qlobal və humanitar böhran olduğunu göstərir. Bu sahədə birgə təlimlərin, təcrübə mübadiləsinin və beynəlxalq ictimaiyyətə birgə müraciətlərin aparılması hər iki xalq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Bütün bu əməkdaşlıq istiqamətlərini birləşdirən əsas ideoloji xətt sülh və təhlükəsizliyin beynəlxalq hüquq normalarına, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanmasıdır. Bu prinsip həm Azərbaycan, həm də Kamboca üçün dəyişməzdir. Azərbaycan otuz illik işğal dövründən sonra öz ərazi bütövlüyünü bərpa edərək bütün ərazisində dövlət suverenliyini təmin edib.
Bu gün işğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri və Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində yüz minə yaxın insanın öz doğma yurduna qayıtması, orada yaşaması və çalışması məhz bu prinsipin təntənəsidir. Beynəlxalq hüquqa və beynəlxalq təşkilatların qərarlarına sadiqlik üzərində qurulan sülh modeli Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi ən böyük töhfələrdən biridir və Kamboca kimi ölkələrin bu modeli dəstəkləməsi Bakının beynəlxalq mövqelərini daha da möhkəmləndirir.
Beləliklə, Azərbaycan-Kamboca əməkdaşlığının yeni mərhələsi təkcə iki ölkə arasındakı münasibət deyil, Azərbaycanın qlobal diplomatiya strategiyasının uğurla həyata keçirilməsinin göstəricisidir.
Uzaq coğrafiyalarda etibarlı dostlar qazanmaq, iqtisadi və humanitar əlaqələri şaxələndirmək, öz idarəetmə modelini dünyaya təqdim etmək və ərazi bütövlüyü prinsipini bütün dünyada dəstəklənən universal dəyərə çevirmək Bakının qarşısında duran əsas vəzifələrdir və Kamboca ilə qurulan tərəfdaşlıq bu vəzifələrin reallaşmasına xidmət edən mühüm addımdır.
Şəhla Ağbulud
“Abşeron” qəzetinin baş redaktoru
