27 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşına əbədi həkk olunmuş bir tarixdir. Bu gün təkcə hüzn və kədərin deyil, həm də qürur və şərəfin, milli iradə və birliyin təntənəsinin simvoludur. Hər il bu tarixdə bütün Azərbaycan xalqı Vətən müharibəsində canından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsini ehtiramla anır, qəhrəman əsgər və zabitlərimizin şücaəti qarşısında baş əyir. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sözləri ilə desək: “Şəhidlərimizin qanı yerdə qalmadı, biz onların qisasını döyüş meydanında aldıq. Bu Qələbəni bizə bəxş edən qəhrəman əsgər və zabitlərimiz bizim qürur mənbəyimizdir.”
Tarixi ədalətsizliyin kökləriAzərbaycanın son iki əsrlik tarixi erməni təcavüzü və işğal siyasətinin acı nəticələri ilə doludur. Çar Rusiyasının imperiya maraqları ilə XIX əsrin əvvəllərindən etibarən tarixi Azərbaycan torpaqlarına – Qarabağa və ətraf ərazilərə ermənilər köçürülməyə başlanıldı. Bu məskunlaşma ilə başlayan proses xalqımıza qarşı sistemli düşmənçilik siyasətinin əsasını qoydu. Ermənilər yerləşdikləri ərazilərdə azərbaycanlıların sıxışdırılması, toponimlərin dəyişdirilməsi, münbit torpaqların mənimsənilməsi kimi addımlar atır, bölgədə demoqrafik tarazlığı dəyişdirməyə çalışırdılar.
XX əsrin əvvəllərində isə erməni silahlı dəstələrinin vəhşilikləri daha açıq müstəviyə keçdi. 1905–1907-ci illərdə, eləcə də 1918-ci ilin qanlı mart günlərində yüz minlərlə dinc azərbaycanlı qətlə yetirildi, yüzlərlə kənd dağıdıldı, şəhərlər yandırıldı. Bu hadisələr xalqımızın yaddaşına silinməz izlər buraxdı. İrəvandan Qubaya, Zəngəzurdan Bakı və Şamaxıya qədər geniş coğrafiyada törədilən soyqırımlar erməni millətçiliyinin və təcavüzkar siyasətinin mahiyyətini bütün çılpaqlığı ilə göstərirdi.
Sovet hakimiyyəti illərində də bu siyasət dayanmadı. 1948–1956-cı illərdə 150 minə yaxın azərbaycanlı öz tarixi dədə-baba yurdlarından – indiki Ermənistan ərazisindən deportasiya olunaraq Azərbaycanın Kür-Araz ovalığına köçürüldü. 1980-ci illərin sonlarından etibarən isə daha 300 min soydaşımız Ermənistan ərazisindən qovularaq doğma torpaqlarından didərgin düşdü. Ermənistan faktiki olaraq monoetnik dövlətə çevrildi. Bu deportasiyalar və etnik təmizləmə Qarabağ məsələsinin növbəti qanlı mərhələsinin əsasını qoydu.
Qarabağ münaqişəsinin alovlanması və beynəlxalq ikili standartlar1988-ci ildə Ermənistanın “dənizdən dənizə Ermənistan” kimi sərsəm ideologiyası ilə yenidən fəallaşması Qarabağda separatizm ocağını alovlandırdı. Xarici havadarlarının dəstəyi ilə silahlanan ermənilər Azərbaycanın 20 faiz ərazisini – Dağlıq Qarabağı və ətraf 7 rayonu işğal etdilər. Bu işğal zamanı yüzlərlə yaşayış məntəqəsi yerlə-yeksan edildi, dinc əhali qətliama məruz qaldı. İnsanlıq tarixinin ən dəhşətli cinayətlərindən biri olan Xocalı soyqırımı 1992-ci il fevralın 26-da baş verdi. Cəmi bir gecədə 613 dinc sakin, o cümlədən qadınlar, uşaqlar və qocalar amansızcasına qətlə yetirildi, yüzlərlə insan əsir götürüldü və işgəncələrə məruz qaldı.
Beynəlxalq təşkilatların ikili standartları isə işğalın qarşısını almağa yox, onu uzatmağa xidmət edirdi. ATƏT-in Minsk qrupu 29 il ərzində sülh danışıqları adı altında problemi həll etmək əvəzinə, münaqişəni dondurmağa çalışdı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistanın işğal olunmuş ərazilərdən dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən dörd qətnaməsi isə kağız üzərində qaldı. Azərbaycan bütün bu illər ərzində beynəlxalq hüquqa sadiq qalaraq münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışsa da, Ermənistanın təxribatları, sərhəd hücumları və təmas xəttində dinc əhaliyə qarşı davamlı atəşlər göstərirdi ki, düşmən sülh istəmir.
Səbr kasasını daşıran təxribat və müharibənin başlanmasıAzərbaycan xalqı işğalla heç zaman barışmadı. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyulunda Tovuz istiqamətində baş verən hərbi toqquşmalar xalqımızın iradəsini və ordumuzun gücünü nümayiş etdirdi. Lakin Ermənistan bundan nəticə çıxarmadı. 2020-ci il 27 sentyabr səhəri Ermənistan ordusunun növbəti genişmiqyaslı təxribatı – Tərtər, Ağdam, Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının yaşayış məntəqələrinin artilleriya atəşinə tutulması Azərbaycanı məcbur etdi ki, cavab addımı atsın. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin əmri ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bütün cəbhə boyu əks-hücuma keçdi və müasir tariximizin ən şərəfli dövrü – 44 günlük Vətən müharibəsi başladı.
44 günün dastanı – hərb meydanında və diplomatiya masasında qələbəAzərbaycan Ordusu qısa müddətdə düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirərək Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı, Hadrut, Şuşa kimi strateji əhəmiyyətli şəhər və kəndlərimizi işğaldan azad etdi. Noyabrın 9-dək 5 şəhər, 4 qəsəbə və 286 kənd düşmən işğalından təmizləndi. Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin dönüş nöqtəsi oldu, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı illər sonra azadlığa qovuşdu. Bu hərbi uğurların nəticəsi kimi Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atmağa məcbur oldu və noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları döyüşsüz qaytarıldı. Beləliklə, Azərbaycan həm döyüş meydanında, həm də diplomatiya masasında tarixi qələbəyə nail oldu.
Bu müharibə yalnız hərbi gücün deyil, həm də milli iradənin, xalq-ordu birliyinin, siyasi uzaqgörənliyin və müzəffər liderin qətiyyətinin təntənəsi idi. “Öldü var, döndü yoxdur” şüarı altında vuruşan igidlərimiz xalqımızın əbədi qürur simvoluna çevrildi.
Şəhidlərin əziz xatirəsi və dövlətin qayğısıBu Qələbə minlərlə qəhrəmanın qanı bahasına əldə edildi. 2908 Azərbaycan hərbçisi şəhid oldu, minlərlə əsgər yaralandı. Onların fədakarlığı nəticəsində xalqımız öz doğma torpaqlarına qayıtmaq imkanına sahib oldu. Prezident İlham Əliyevin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, hər il 27 sentyabr Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş şəhidlərin əziz xatirəsinə ehtiram günü – Anım Günü kimi qeyd edilir. Bu, həm şəhidlərimizin qəhrəmanlığının əbədiləşdirilməsi, həm də gələcək nəsillərə vətənpərvərlik nümunəsinin ötürülməsi baxımından mühüm qərardır.
Dövlət şəhid ailələrinin və qazilərin sosial müdafiəsini özünün ən mühüm vəzifələrindən biri elan edib. “YAŞAT” Fondu minlərlə şəhid ailəsi və müharibə iştirakçısına dəstək göstərir, qazilərimiz ən müasir protezlərlə təmin olunur, onların müalicəsi və reabilitasiyası üçün bütün imkanlar səfərbər edilir. Müharibə iştirakçılarının şücaətini əbədiləşdirmək üçün “Zəfər”, “Qarabağ” ordenləri və onlarla medal təsis olunub.
Zəfər parkı – qəhrəmanlığın və xatirənin məkanıQələbənin rəmzi kimi Bakıda yaradılan Zəfər parkı Vətən müharibəsi şəhidlərinin əziz xatirəsinin əbədiləşdirilməsi və xalqımızın tarixi zəfərinin gələcək nəsillərə çatdırılması məqsədini daşıyır. Paytaxtın 8 Noyabr prospektində salınan bu möhtəşəm memorial kompleksin girişində 44 günlük müharibəni simvolizə edən 44 metr hündürlüyündə Zəfər tağı ucaldılıb. Parkın ərazisində Zəfər muzeyi, Qarabağ yaddaş bağçası, Azadlıq Bayrağı Meydanı, kaskad tipli şəlalə və istirahət guşələri yaradılıb. Muzeydə Vətən müharibəsinin hər bir şəhidinin adı həkk ediləcək, müharibə dövrünə aid nadir eksponatlar nümayiş etdiriləcək.
Anım Günü – həm hüzn, həm qürur27 Sentyabr Azərbaycan xalqı üçün həm hüzn, həm də qürur günüdür. Bu gün şəhidlərimizin ruhuna dualar edilir, onların qəhrəmanlığına minnətdarlıq bildirilir. Eyni zamanda bu tarix xalqımızın sarsılmaz iradəsini, milli birliyini, torpaq uğrunda ölümə getməkdən çəkinməyən qəhrəman övladlarımızın fədakarlığını dünyaya nümayiş etdirir. Qazanılmış bu möhtəşəm qələbə gələcək nəsillərə Vətənin hər qarış torpağının müqəddəs olduğunu, azadlıq və ədalət uğrunda mübarizənin heç zaman unudulmayacağını xatırladır.
Bu gün Azərbaycan qalib ölkə kimi addımlayır. Şəhidlərin qanı ilə suvarılmış torpaqlarımızda həyat yenidən canlanır, azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bərpa olunur. Hər bir yeni yol, hər bir tikili, hər bir məktəb və xəstəxana həmin müqəddəs qurbanların, Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların ruhuna ən böyük ehtiramdır. 27 Sentyabr isə bu qəhrəmanlığın, bu zəfərin və bu əbədi iradənin rəmzi kimi Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq.
Zəminə Nurayeva ,
Xırdalan şəhər 4 nömrəli tam orta məktəbin direktoru
