26 Fevral – Xocalı soyqırımı günü Azərbaycan xalqının yaddaşına qanla yazılmış ən ağır tarixlərdən biridir. Bu gün təkcə bir şəhərin deyil, bütövlükdə xalqımızın taleyinə vurulmuş dərin yaradır. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş verən Xocalı soyqırımı insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşüb.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Xocalı faciəsini “bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi cinayət” adlandıraraq bu qətliamın hüquqi-siyasi qiymətinin verilməsinin əsasını qoydu. Onun təşəbbüsü ilə 1994-cü il fevralın 24-də Milli Məclis “Xocalı soyqırımı günü haqqında” qərar qəbul etdi və 26 fevral faciə qurbanlarının anım günü elan olundu. 1997-ci il 25 fevral tarixli sərəncama əsasən isə hər il saat 17:00-da ölkə ərazisində bir dəqiqəlik sükut elan edilir.
Faciə gecəsi Ermənistan silahlı qüvvələri keçmiş sovet ordusunun 366-cı alayının iştirakı ilə şəhərə hücum etdi. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər qətlə yetirildi. Onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə ahıl idi. 8 ailə tamamilə məhv edildi, yüzlərlə insan yaralandı, 1275 nəfər əsir götürüldü, 150 nəfərin taleyi isə bu günədək məlum deyil. Qətlə yetirilənlərin bir qismi xüsusi qəddarlıqla öldürüldü. Xocalı şəhəri yerlə-yeksan edildi, tarixi və mədəni abidələr dağıdıldı.
Bu hadisə beynəlxalq hüquqa görə soyqırımı cinayətinin bütün elementlərini özündə ehtiva edir. “Soyqırımı cinayətinin qarşısının alınması və ona görə cəzalar haqqında” 1948-ci il Konvensiyasına uyğun olaraq milli və etnik qrupa qarşı qəsdən məhvetmə niyyəti ilə törədilən əməllər Xocalıda açıq şəkildə müşahidə olunub.
Bu gün Xocalı soyqırımı bir sıra ölkələrin parlamentləri tərəfindən tanınıb. 2012-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Xarici İşlər Nazirləri Şurasının sessiyasında Xocalıda törədilmiş cinayətlər soyqırımı kimi qiymətləndirilib. 2008-ci ildən etibarən Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə “Xocalıya ədalət” beynəlxalq maarifləndirmə kampaniyası həyata keçirilir və dünya ictimaiyyətinin məlumatlandırılması istiqamətində mühüm işlər görülür.
Şəhid ailəsi olaraq bildiririk ki, Xocalı bizim üçün sadəcə tarix deyil – itirilmiş övlad, ata, ana, bacı, qardaş deməkdir. Bu faciə hər birimizin yaddaşında sağalmayan yaradır. Lakin illər sonra 2020-ci ildə Müzəffər Ali Baş Komandan, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində torpaqlarımızın azad olunması və 2023-cü ilin sentyabrında Xocalının separatçılardan təmizlənməsi şəhidlərimizin qanının yerdə qalmadığını göstərdi. 2023-cü il oktyabrın 15-də Xocalı şəhərində Azərbaycan Bayrağının ucaldılması hər bir şəhid ailəsi üçün həm qürur, həm də təsəlli oldu.
2025-ci il fevralın 25-də Prezident tərəfindən Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması haqqında sərəncam imzalandı. Bu kompleks gələcək nəsillərə həqiqətlərin çatdırılması, faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün Xocalı şəhəri və kəndlərinə mərhələli şəkildə köç prosesi davam edir. Artıq yüzlərlə ailə doğma yurduna qayıdıb, həyat yenidən canlanır. Bu qayıdış həm də tarixi ədalətin təntənəsidir.
Biz - Xocalıdan olan şəhid ailələri bir daha bəyan edirik ki, 26 Fevral yalnız matəm günü deyil, həm də yaddaş günüdür. Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların xatirəsini qəlbimizdə əbədi yaşadacağıq. Xocalı faciəsi unudulmayacaq.
Brilyant Hacıyeva,
Abşeron rayonunda məskunlaşmış Xocalıdan olan şəhid ailəsi
